Święto wiosny

Ohanami to jeden z ulubionych zwyczajów w Japonii, polegający na wspólnym spotykaniu się i podziwianiu kwiatów japońskiej wiśni sakura 桜, których kwitnienie zwiastuje nadejście wiosny. W Japonii rośnie wiele odmian sakury, różniących się kolorem i wielkością kwiatów, a także samym kształtem drzewa. Najbardziej reprezentatywną i najczęściej spotykaną odmianą jest somei yoshino, charakteryzująca się białymi kwiatami, niekiedy z odcieniem delikatnego różu. Często występuje również shidare zakura, której cechą rozpoznawczą są długie opadające gałęzie obsypane różowymi kwiatami. Popularna jest też yae zakura o kwiatach mocno różowych i bardziej gęstych niż kwiaty somei yoshino.

(Yaezakura jest uniwersalnym terminem na kwiaty wiśni z więcej niż pięcioma płatkami. Do Yeazakura zaliczamy takie odmiany wiśni japońskiej jak: kanzan, shirofugen, kiku shidare, ukon etc., przypis Błażęj, 11.03.2020)

Owoce sakury, choć większość gatunków wiśni japońskich nie owocuje, w porównaniu z polską wiśnią są niejadalne, a liście pojawiają się na drzewach dopiero po opadnięciu pierwszych kwiatów. Japończycy z ogromnym zainteresowaniem obserwują okres kwitnięcia sakury i wyczekują momentu pojawienia się pierwszych pąków, a później kwiatów. Sakura kwitnie w Japonii mniej więcej od końca marca do początku kwietnia (na najbardziej wysuniętej na północ japońskiej wyspie Hokkaidō jest to zwykle początek maja).

W tym okresie telewizja, radio i gazety przekazują prognozy dotyczące miejsca i czasu przewidywanego zakwitnięcia sakury.
Często są to informacje bardzo szczegółowe i dotyczą nawet tego, w jakim parku, bądź w okolicach jakiej świątyni zakwitła sakura, a nawet w jakim stadium kwitnienia obecnie się znajduje. Połączone na mapie miejsca, w których przewiduje się, że sakura zakwitnie tego dnia, nazywa się 桜前線 (sakura zensen) czyli „front sakury”. Z uwagi na fakt, iż okres pełnego kwitnienia sakury trwa tylko około tygodnia, informacje w mediach są pilnie śledzone przez osoby planujące ohanami.

Zwyczaj urządzania ohanami ma wielowiekową tradycję. Dawniej, dotyczyło to drzew śliwy (ume), lecz już w okresie Heian (794-1185) piękno kwiatów wiśni, czyli właśnie sakury zaczęło przykuwać zdecydowanie większą uwagę Japończyków. Od tego czasu, również „kwiaty” pojawiające się w japońskiej poezji (tanka i haiku) oznaczały sakurę. Pierwotnie, kwitnięcie sakury niejako zwiastowało dobre plony w nadchodzącym roku, jak również obwieszczało porę sadzenia ryżu. Ówcześni Japończycy wierzyli w obecność bogów w drzewach sakury i przy ich pniach składali dla nich dary.

Co prawda zwyczaj ten ograniczony był jedynie do dworu cesarskiego, jednak szybko stał się popularny wśród samurajów, a w okresie Edo (1600- 1868) także wśród reszty obywateli. Obecnie polega on na urządzaniu pikników i spotkań towarzyskich pod drzewami obsypanymi kwiatami, które to spotkania trwają czasami do późnej nocy. Ohanami po zapadnięciu zmroku jest nazywane yozakura (dosł. nocna sakura). Wiele parków jest wówczas przyozdobionych papierowymi lampionami, co dodatkowo podkreśla estetyczne walory kwiatów. W czasie tych spotkań nie może zabraknąć typowych dla tego zwyczaju potraw.

Do najbardziej znanych należy お花見団子 ohanami dango. Dango to rodzaj ryżowego ciastka (tzw. mochi), a dokładnie niewielkich ryżowych kulek gotowanych w wodzie lub na parze, wykonanych z mąki ryżowej i wody. Tradycyjne ohanami dango składa się z trzech różnokolorowych ryżowych kulek; białej, różowej i zielonej, zatkniętych na patyczku.
Róż to kolor kwiatów sakury, który symbolizuje początek wiosny. Białe kulki zawierające shirozake (dosł. białe sake) są wspomnieniem zimy. Zieleń oznacza lato, a barwę taką uzyskuje się poprzez dodanie do kulki yomogi – japońskiego zioła, używanego niegdyś jako lek.
W większości miejsc w Japonii, okres kwitnięcia sakury zbiega się z czasem rozpoczęcia roku szkolnego i fiskalnego, dlatego też pod kwitnącymi drzewami często organizowane są przyjęcia powitalne dla nowych uczniów lub pracowników.
Japończycy spotykają się na ohanami również wtedy, gdy płatki kwiatów wiśni zaczynają już opadać. Podobnie jak w przypadku bardzo krótkiego procesu rozkwitania kwiatów, opadanie płatków również nie trwa długo. Delikatne płatki sakury tańczą w powietrzu unoszone wiatrem, a opadając tworzą na ziemi biało-różowy dywan. Opadanie płatków sakury zwane jest hanafubuki (fubuki – śniegowa burza, hana – kwiat) i jest obserwowane przez Japończyków z równym podziwem, jak w pełni kwitnące drzewa sakury.

Sakura, podziwiana i szanowana od wieków przez Japończyków, stała się częścią kultury Japonii. Poświęca się jej wiele wierszy, książek, sztuk teatralnych, filmów czy piosenek. Słowo sakura pojawia się w wielu nazwach japońskich miast, wzgórz i innych nazwach geograficznych. Sakura to również popularne imię kobiece. Kolor bladoczerwony nazywany jest sakurairo (kolor sakury), a do nazw zwierząt, które posiadają ubarwienie w tym kolorze przylgnął przyrostek sakura-, np. sakuraebi (różowa krewetka), sakuramasu (rodzaj ryby w kolorze różowym). W telegramach z uniwersytetu używano zwrotu sakura saku, co oznaczało pomyślne zdanie egzaminów i przyjęcie na uczelnię (dosł. sakura witnie), lub sakura chiru, co było równoznaczne z nieprzyjęciem (dosł. sakura opada). Kwiat sakury widnieje również na rewersie monety 100-yenowej. Sakura nie znajduje się oficjalnie na liście drzew chronionych (z niektórymi wyjątkami). Pomimo tego, praktycznie nie widuje się ludzi urywających gałęzie czy wycinających całe drzewa, gdyż są one obdarzone przez Japończyków wyjątkowym szacunkiem i podziwem.

Artykuł pochodzi z 2007 roku, z numeru 2 pisma „Sakura Saku” wydawanego przez Fundację Krzewienia Kultury Japońskiej „Sakura”. Autor: Sadami Harada

Odpowiedz

Your email address will not be published. Required fields are marked *